Aris Otzen: De evolutie - Een stroom van liefde

227 blzz.; ISBN 978-1-4092-7717-0

Henk Hogeboom van Buggenum

De schrijver is drs. biologie, gaf als zodanig les aan het vwo en heeft zich daarnaast een aantal jaren bekwaamd in de yogaleer, waarin hij thans ook onderricht. In zijn boek onderneemt hij een serieuze poging om een moderne wetenschappelijke onderbouwing te geven aan het oude Indiase denken of, anders gezegd, een spirituele draai aan de moderne natuurwetenschap. Een ieder die dit zorgvuldig opgebouwde en vlotgeschreven boekje met aandacht leest, zal onder de indruk komen van de synthese die Otzen weet te leggen tussen de filosofie van het Oosten en de analytische weten-schap van het Westen. Enerzijds zijn daar dan de Oosterse mystieke leerstellingen gecombineerd met de praktijk van ascese, anderzijds het meer wetenschappelijk gerichte vooruitgangsdenken, zoals dat in de evolutieleer van Teilhard de Chardin gestalte krijgt. De laatste wordt niet genoemd, maar zijn geest vond ik overal in het boekje aanwezig.

Dat maakt de benadering van Otzen tot iets heel bijzonders. Uitgaande van de Wetenschap van de ziel van swami Yogeshvarananda Sarasvati, een psychologie die berust op een duizendjarige traditie van meditatief schouwen, verbindt hij de vijf elementen aarde, water, vuur, lucht en ether met archetypische instincten of realisaties, zoals resp. structuur, fantasie, gerichtheid, onderscheidingsvermogen, communicatie. Hoe deze in opeenvolgende evolutiestadia als rijk van de mineralen, planten, dieren en mens op weg naar grotere vrijheid in wel 625 combinaties kunnen worden waargenomen, is heel verrassend: "Schoonheid is een goddelijk aspect dat, naar de mate van de persoonlijke realisatie van Goedheid en Waarheid, in de grove stof als vorm tot uiting komt.[...] Alle wezens zijn in feite mensen in wording. Dus alle levensvormen zijn beelden van God. Naar de mate waarin de ziel in involutie een betere grip krijgt over zijn fysieke lichaam zal dat beeld authentieker zijn. Bewustzijnsevolutie wordt daardoor zichtbaar in de vorm van het lichaam, in het succes om aan die vorm een goddelijke schoonheid mee te geven.[...]De natuur levert ons lichamen van toenemende complexiteit. We hebben al deze lichamen leren hanteren tijdens een eindeloze reeks van wedergeboorten."(p. 111)

Het zal duidelijk zijn, dat de Oosterse opvattingen van 'karma' en 'reïncarnatie' een belangrijke rol spelen in Otzens benadering van evolutie. Het 'karma' moet daarbij worden beschouwd als de bron van alle diversiteit, die door het ego wordt opgebouwd. Daarbij is geen sprake van schuld. Het kwaad kan immers worden gezien als de onvoltooidheid van het proces. Het doel van de evolutie is de totale bewustwording. Voor het Oosten lag de weg daartoe eerder in de individuele verinnerlijking, de terugkeer naar de Bron. Voor het Westen lag zij in de inspanning te komen tot een rationele samenwerking van allen ten dienste van het geheel. Het is de inspanning, die Teilhard ons ziet voortgaan naar het punt-Omega, waarin wij allen met de Bron verbonden zullen zijn.

Terugkeer en voortgang

Velen in het Westen denken dat het Oosten thans spiritueler is dan het Westen. Dit is een misvatting, die ook bij het lezen van dit boekje niet wordt weggenomen. De rijke spiritualiteit van de Oosterse filosofie wordt thans eerder in het Westen als antwoord op onze kille rationaliteit gezien. In India bestaat zij over het algemeen in een weinig doorleefde, verstarde vormgeving. In de landen van het Oosten wordt thans de rationele westerse wetenschap omarmd, wij daarentegen grijpen steeds meer terug op de spiritualiteit van hun traditie. Het is de verdienste van Aris Otzen, dat hij de stromen van evolutionaire ontwikkeling, die ieder voor zich het gevaar liepen op te drogen, in dit boekje in een vruchtbare synthese laat samenvloeien. Verinnerlijking en inspanning om de problemen van de wereldsamenleving op te lossen gaan hand in hand. "We kunnen niet genoeg benadrukken", aldus Otzen, "dat bewustzijn altijd al in optima forma in ons aanwezig was, alleen moest het aan ons be-wolkte brein worden geopenbaard. Maar geleidelijk aan, tijdens de evolutie, trekt de mist toch op en zullen we wéten. Dan zullen onze handelingen effectief worden. Dan zal geen karma meer worden aangemaakt, maar juist worden opgelost, tot voordeel van de gehele mensheid."(p. 222)

Noot:

Zie ook de website van de auteur: www.spirituelewetenschap.nl