Hoe actueel is Teilhard de Chardin?Gerrit Teule Bij Teilhard de Chardin zouden we verwachten, dat zijn werk alleen maar een filosofische betekenis heeft en misschien ook wel wat gedateerd begint te worden. Zijn veronderstelling dat leven en geest tot in de atomen toe innig verbonden is met de materie lijkt weinig praktische waarde te hebben, als je het tenminste betrekt op onze alledaagse bezigheden. Bij het naar binnen lepelen van mijn minestronesoepje heb ik daar tenminste niet zoveel aan, lijkt het. Bovendien lijkt iedereen op dit moment alleen maar bezig te zijn met de beurskoersen, behalve als er gevoetbald wordt. Geld domineert deze maatschappij; het smeert en smoort alles. Maar toch is niets minder waar. Als je in scheikundige termen gesproken de Franse ingrediënten Teilhard de Chardin en Jean Charon bij elkaar gooit in een retort en flink schudt, ontstaat er een zeer explosief mengsel. Voeg daar nog een lepeltje draadloze communicatie aan toe en de ruiten rinkelen tot ver in de omtrek. Het blijkt namelijk, dat o.a. Teilhard ons iets zegt over de mobiele telefoons, ook al heeft hijzelf zo'n ding nog nooit gezien. Toch heeft hij de basis gelegd voor een bom onder de grootste money-maker van deze tijd. Te praktisch en te banaal voor GAMMA? Niet volgens Henk Hogeboom van Buggenum: "In GAMMA wordt een gamma aan disciplines en onderwerpen behandeld." Zoals al eerder in GAMMA vermeldt, komt bij de Uitgeverij de Ster mijn boek uit over de subtiele elektromagnetische werking van alles wat leeft en groeit, over bio-elektriciteit dus. De titel is: "Chaos en Liefde, de kern van geest, leven en evolutie"1. In dit boek worden de gedachtegangen van Teilhard en Charon tot een synthese gebracht. Een in het oog lopende conclusie daaruit is, dat een mens, maar ook elk dier en elke plant, een geestelijk, maar tegelijk ook een extreem ingewikkeld elektrisch wezen is. Subtiele elektromagnetische trillingen spelen in alles wat leeft en groeit een belangrijke, sturende rol en daarbij wordt een scala van trillingsfrequenties gebruikt. Anders gezegd: de natuur en wijzelf, alle biochemie, zijn geheel afhankelijk van "dansende elektronen". Daarnaast is er al in de zeventiger jaren door Jean Charon een hypothese opgesteld, waarin elektriciteit, elektronen en fotonen (lichtdeeltjes) alles te maken hebben met de communicatie tussen geest en lichaam en met de kern van wat wij geest en leven noemen. Die theorie, de Complexe Relativiteitstheorie, past samen met de Teilhardiaanse gedachten en veel moderne onderzoeksresultaten zo wondermooi en naadloos in elkaar, dat het geheel in een overkoepelende gedachte, de eonenhypothese, kan worden samengevat. Met deze visie gaat de gangbare Westerse geest/lichaam metafoor (geest zit in ons hoofd, de rest is machinekamer) grondig op de schop, zoals een eeuw eerder de tijd/ruimte metafoor overhoop is gehaald. Teilhard staat aan de basis van deze omwenteling. De eonenhypothese luidt in het kort als volgt. Het oorzakelijke verband tussen geest en lichaam, en tussen geest en stof in het algemeen, is van elektromagnetische aard, waarbij een scala van subtiele elektromagnetische trillingen en trillingsfrequenties wordt gebruikt. Dit innige elektronische verband tussen geest en lichaam, diep verborgen in wat door Charon "psychomaterie" werd genoemd, is ook de basis voor alle biochemie en i.h.b. voor ons immuniteitssysteem, onze enige en laatste bescherming tegen ziekte en dood; het draagt al onze evolutie-ervaring en overlevingskennis met zich mee en is vergelijkbaar met de omstreden "morfogenetische velden", hier aangeduid als de "eonische matrix". De overweldigende complexiteit, precisie en kracht van dit levende systeem, diep binnenin onszelf maar ook in iedere huismus of grasspriet, is van een indrukwekkende schoonheid. Het stuwt de evolutie voor zich uit in haar streven naar bewustwording. Zonder ons van deze oeroude verbanden en structuren bewust te zijn, hebben wij, vooral in de laatste decennia, een tot in het extreme toe geëlektrificeerde maatschappij gecreëerd, waarbij talloze zenders (bijv. het nieuwe netwerk t.b.v. de mobiele telefonie en de pittige zenders van de "mobieltjes" zelf) fungeren als evenzoveel (potentieel hinderlijke) stoorzenders voor alles wat leeft en groeit. Het is daarom in het belang van onze gezondheid hoog tijd om de verhouding tussen geest en lichaam, zoals wij die in onze cultuur menen te kennen, grondig te herzien. Over fijne elektronische apparatuur (zoals computers en medische apparaten) maken we ons zorgen in verband met elektromagnetische straling van buitenaf, want de apparaten gaan er soms van op tilt. Maar in 's hemelsnaam, waarom springen we dan zo lichtzinnig en onverschillig om met het meest complexe en fijnzinnige elektrische "ding" in deze wereld, dat wijzelf zijn? Waarom mishandelen we de kern van geest, leven en evolutie? Waarom maken wij onszelf ziek? Veel technici en wetenschappers bekijken een mens, alsof het een klont van een of andere vettige substantie is, bij elkaar gehouden door een huidlaag. Er zitten ook nog harde stukken in, anders zouden we als een slappe geleipudding in elkaar zakken. Op dezelfde manier bekijken ze de kleine deeltjes van een mens, de cellen. Zij zien een cel als een plastic zakje, gevuld met een soort ministronesoep. Bij het bepalen van de effecten van elektromagnetische stralingen zijn zij van start gegaan met het standpunt, dat elektromagnetisme bij een mens helemaal niets doet. Wie heeft er nou ooit gehoord van elektrische ministronesoep? Een mens heeft gewoon niets met elektriciteit. Je kunt rustig een pittig zendertje vlak bij je hoofd houden, want dat doet je geen kwaad. De zaktelefoon, dat pittige zendertje dus, blijkt nu echter al een veelheid van schaduwzijden te hebben en het is juist die grote verscheidenheid van verschijnselen, die ons zeer oplettend en ongerust zou moeten maken. Kennelijk beïnvloedt de straling een uiterst ingewikkeld systeem, dat intelligent en creatief terugvecht: ons immuunsysteem, ons enige en laatste verweer tegen ziekte en dood; meer hebben we niet. Dat geldt net zo hard voor alle dieren en planten. Een greep uit de bij ontelbare proeven op mensen en dieren geconstateerde verschijnselen, die geassocieerd worden met (hoogfrequente) elektromagnetische stralingen: hoofdpijn(tjes), vergeetachtigheid, concentratiemoeilijkheden, het mislopen van zintuiglijke indrukken, verhoogde kans op kanker aan de "telefoonkant" van het hoofd, kanker in de gehoorzenuw, tumoren dieper in de hersenen, aantasting van de bloed-brein barrière (die ervoor moet zorgen dat er geen ziektekiemen vanuit het bloed in de hersenen terechtkomen), breuken in DNA ketens, geboortedefecten, depressiviteit, en nog meer, zoals verbanden met de ziekte van Altzheimer, vermoeidheidsziekte, veel te drukke kinderen, leukemie, en een algehele aantasting van het immuunsysteem. Naarmate er meer proeven worden gedaan, groeit de lijst gestaag. Elke cel en elk celonderdeel, ja zelfs elke levende molecuul, heeft haar eigen elektromagnetische trillingsfrequentie en is daardoor ontvankelijk voor elektrische beïnvloeding van buitenaf. Dat kan schade veroorzaken, of alleen maar "gezellig meeschudden", maar zelfs ook stimulatie bij verdere groei. Zo kan het gebeuren, dat elektromagnetische trillingen van buitenaf de groei van een kankergezwel stimuleren, zonder zelf de kanker te veroorzaken, maar er zijn talloze varianten denkbaar, vanaf het cellulaire niveau tot aan onze psychologie toe. Alleen maar letten op weefselverwarming, wat de Gezondheidsraad doet, is bijna misdadig naïef te noemen. Dr. Becker, een Britse chirurg die zich al decennia heeft gespecialiseerd in elektromedicatie, aarzelt zelfs niet om een toename van de agressie en stress in onze Westerse samenleving te correleren met de algemene toename van de stralingsvervuiling. Door het creatieve terugvechten van het immuunsysteem blijken de proeven moeilijk herhaalbaar en daar struikelt de wetenschap over haar eigen regels. Vooral de psychische component maakt de proeven subjectief. De te testen these is evenwel duidelijk: "Straling maakt ons geestelijk en lichamelijk ziek". Iets vollediger gezegd: elektromagnetische straling tast rechtstreeks onze geestelijke vermogens aan en sloopt langzaam ons immuunsysteem, wat leidt tot een scala van ziekteverschijnselen. Zonder zich daarvan bewust te zijn, en zonder ervoor gekozen te hebben, doen honderden miljoenen mensen mee aan dit wereldwijde medische experiment. Intussen levert het de industrie en de overheid miljarden op en levert het een inkomen aan duizenden mensen. Een waarlijk krankzinnig scenario! Maar afgezien van die mobieltjes, de eonenhypothese heeft grote gevolgen voor ons denken over onszelf, zowel in praktisch als in filosofisch opzicht. In het boek behandel ik een groot aantal gevolgen, maar één kunnen we er hier even uitlichten. In de gedachtegang over bijvoorbeeld de hersenwerking overheersen twee stromingen. De ene denkrichting gaat uit van een materialistische en mechanistische mens, in het boek betiteld als de "stofzuigermens", waarbij elke hersenwerking niets anders kan zijn dan een simpele elektrochemische reactie. De stofzuigermens denkt, dat hij een machine is en dat dat wetenschappelijk is bewezen. Volgens deze speculatieve, maar in wetenschappelijke kringen desalniettemin breed aangehangen gedachtegang ("geloof" is een beter woord) zou "bewustzijn" niets anders kunnen zijn dan het toevallige "schuim op de hersengolven", wat vanzelf ontstaat als de golven wat intensiever worden en bij de mens is dat kennelijk het geval. Het verschijnsel gaat vanzelf weer over als je dood gaat. Wat bewustzijn precies is, blijft daarbij een raadsel. De andere gedachtegang, meer idealistisch en esoterisch gericht en vaak geassocieerd met Oosterse filosofie, is dat het bewustzijn gebruik maakt van een andere, onbekende "substantie", die niet voorkomt in het periodieke systeem van elementen en die daarom wetenschappelijk principieel onbenaderbaar is. Beide stromingen lijken onverzoenlijk tegenover elkaar te staan, met een gapende kloof van onbegrip daartussenin. De eonenhypothese lost deze controverse op door tussen de beide standpunten in te gaan staan. De materialistisch/mechanistische visie krijgt gelijk op het punt, dat de "geeststof" geen vreemde substantie nodig maakt, want het gaat volgens Charon om fotonen, lichtdeeltjes, zoals die ook in onze tijdruimte voorkomen en waarvan het gedrag al uitgebreid is bestudeerd. Fotonenbewegingen spelen in de kernfysica een cruciale rol bij de beweging van elektronen, en deze elektronenbewegingen zijn de basis voor elke vorm van de steeds complexere (bio)chemie. Zo drijft de geest de evolutie aan in haar streven naar een hoger bewustzijn. De fotonen, waarmee onze geest "van binnenuit" werkt, bevinden zich echter volgens de eonenhypothese wel in een andere tijdruimte. Daarmee krijgt de idealistische denkrichting deels gelijk, want deze tijdruimten zijn, evenals de zgn. zwarte gaten, inderdaad onbenaderbaar met fysieke instrumenten. De eonenhypothese maakt het op een elegante manier mogelijk deze controverse achter ons te laten. Daarmee plaatst zij ook de controverse tussen wetenschap enerzijds en mystiek en religie anderzijds in een totaal ander licht. De "verklaring" (een woord dat ik met de grootste terughoudendheid hanteer) voor het bewustzijn en de verhouding tussen geest en hersenen krijgt een geheel nieuwe formulering. Meestal "verklaar" je iets wat je nog niet begrijpt door het te omschrijven met andere metaforen, die je ook nog niet begrijpt. Vaak schiet dat niet erg op, maar in dit geval is het wel verrassend en nieuw, tenminste voor de mensen die het werk van Teilhard en Charon niet kennen.. In het boek is een strikt logische redenering uitgewerkt, uitgaande van enkele stellingen (alhoewel er veel verbindingen zijn aangegeven naar filosofische overwegingen en meer mystieke gedachten). Deze stellingen (axioma's) lijken ten dele onbewijsbaar met huidige natuurkundige methoden, maar in de loop van het boek blijkt dat de waarschijnlijkheid van deze stellingen en de praktische bruikbaarheid van de eonenhypothese in het algemeen zeer groot is. In het eerste deel worden vooraf op Kantiaanse wijze enkele filosofische noten gekraakt over wat wij in wetenschappelijke zin kunnen weten en over de functie van de twijfel. Nadat in het tweede deel de hypothese in technische zin is beschreven, volgt in het uitgebreide derde deel een toetsing van de hypothese in de praktijk. Daarbij blijkt, dat de hypothese en praktische situaties in elkaar passen als twee biddende handen. Het is alsof de stukjes van de kosmische legpuzzel spontaan in elkaar vallen. Dat levert nieuwe (en voor velen revolutionaire) zienswijzen op over onder meer geest, paranormale gaven, hersenwerking, bewustzijnsomvang en bewustzijnsscherpte, de diepzee van het onbewuste, nieuwe ziekten, voedsel, medicijnen, evolutie en zelfs over de (on)mogelijkheden van kunstmatige intelligentie en kunstmatig bewustzijn. Als "bijprodukt" levert het ook een radicaal andere zienswijze op over de "mobieltjes" en de gevaren van elektromagnetische straling. Het geheel leidt tot een andere visie op onszelf en op de plaats die wij in deze wereld innemen, dan die in de Westerse wereld gebruikelijk is. Zelfs algemeen geaccepteerde gedachten van Charles Darwin, inmiddels verheven tot een onaantastbaar dogma, worden aangevuld met het "geestelijke evolutieprincipe". Daarbij wordt het schoonheidsgevoel als richtinggevende factor in de evolutie erkend, zonder welke de materiele evolutie nooit zo had kunnen plaatsvinden. Dit is waar Teilhard van droomde. Alles wordt gedragen door de bewustzijnsevolutie: de wil om tot bewustzijn te komen, die volgens de eonenhypothese in de psychomaterie is "ingebouwd" en die zich o.a. in de mens manifesteert. Deze eeuw moet een eeuw zijn van bewustwording, niet omdat ik het zeg, maar omdat wij niet anders kunnen. Bewustwording is ons aller karma, of we dat nou leuk vinden of niet. De visies van de paleontoloog Pierre Teilhard de Chardin en de kernfysicus Jean Charon staan in dit boek centraal en ze zijn aangevuld met recente gegevens uit de microbiologie, kunstmatige intelligentie, medische wetenschap, chaostheorie en wetenschapsfilosofie. (Het specialisatiegebied van de schrijver zelf is informatica en ook dat aspect komt uitvoerig aan de orde, bijvoorbeeld in de raag: waar bevindt zich onze vormgevende evolutiekennis?) Ook zijn recente gegevens over de research naar gevolgen van elektromagnetische stralingen i.v.m. draadloze communicatie opgenomen. Het integrale beeld dat daaruit oprijst is van een grote schoonheid en consistentie, maar is tegelijk ook beklemmend. Op sommige punten durf ik nauwelijks verder te denken, ofwel omdat de mogelijkheden van het menselijke denken (tenminste het mijne) en onze taal daar gewoon ophouden, ofwel omdat de consequenties onoverzienbaar lijken. "Waar het echt om gaat, is met geen pen te beschrijven" (vrij naar Reve). Het geschetste beeld bevestigt de uitgangsstellingen en de praktische bruikbaarheid van de eonenhypothese. Verder dan deze praktische bruikbaarheid gaat dit boek niet en kan het ook niet gaan. Of de eonenhypothese de Waarheid is, zal de tijd leren. Dat is een gegeven, voor zowel Teilhard als Charon. Zelf ga ik ervan uit dat een hypothese altijd een momentane weergave is, geschreven in de taal van deze tijd en met behulp van de huidige inzichten en metaforen; het is dus een tijdelijke constructie, vergelijkbaar met een bouwsteiger. Het is in ieder geval niet een filosofisch systeem met eeuwigheidswaarde, een doel op zich, waar alles in gewrongen moet worden. De eonenhypothese is een technische hulpconstructie, die ten doel heeft een ander wereldbeeld te bouwen, waarin onze ogen geopend zijn voor een tot nu toe (voor velen) onzichtbaar aspect van de werkelijkheid. En wat betreft de enorme toename van hoogfrequente en gepulste elektromagnetische straling en haar invloed op onze hersenwerking, zegt dr. Becker (vrij vertaald): "Misschien zijn er na een paar decennia nog enkele mensen geestelijk en lichamelijk zodanig in orde, dat ze kunnen constateren: Mijn hemel, wij hebben een verschrikkelijke fout gemaakt." Geloof me, het stralingsprobleem zal uitgroeien tot misschien wel het grootste medische schandaal aller tijden. Bewaar deze GAMMA goed! 1.'Chaos en Liefde, de kern van geest, leven en evolutie' Schrijver: Gerrit Teule
|
